Sarajewo – Od ofiary do symbolu różnorodności

Minęło trzydzieści lat od tamtych strasznych dni, a Sarajewo poszło do przodu. Stolica Bośni i Hercegowiny stała się jednym z najbardziej fascynujących miejsc do odwiedzenia w całej Europie – częściowo ze względu na swoją historię, która uczyniła ją najważniejszym ośrodkiem kultury na Bałkanach i wzorem różnorodności, a częściowo ze względu na jej niepowtarzalny urok, wspaniałe jedzenie i fakt, że jest jednym z najtańszych europejskich miast do odwiedzenia. 

Wzgórze Trebević oferuje jeden z najbardziej zapierających dech w piersiach widoków na zachód słońca w Sarajewie © Getty Images

To niezwykłe połączenie gwarantuje ciekawy pobyt, bez względu na to, czy przyjeżdżasz tam tylko na weekend, czy cały tydzień. Oczywiście historia Sarajewa jest bogatsza niż słynna wojna w Bośni i Hercegowinie z lat 90. To istny tygiel kultur, religii i stylów architektonicznych. Ze względu na długą historię religijnej i kulturowej różnorodności oraz tolerancji, czasami miasto bywa nazywane „Jerozolimą Europy”. Przykładowo w tej samej dzielnicy znajduje się meczet, kościół katolicki, cerkiew prawosławna oraz synagoga, co jest rzadkością na świecie, który staje się coraz bardziej nietolerancyjny. 

Jeśli potrzebujesz kolejnego potwierdzenia znaczenia kulturowego Sarajewa, wiedz, że miasto zostało nominowane na Europejską Stolicę Kultury w 2014 roku. W październiku 2019 roku Sarajewo zostało uhonorowane mianem Kreatywnego Miasta UNESCO za umieszczenie kultury w centrum swojej strategii rozwoju. Zostało także wyróżnione jako jedno z 18 Miast Filmowych na świecie. Odbywający się w sierpniu Festiwal Filmowy w Sarajewie jest nie tylko jednym z największych festiwali filmowych w Europie, ale także symbolem woli miasta do przetrwania, ponieważ narodził się w 1995 roku podczas oblężenia.

Miasto jest otoczone górami, z których niegdyś serbskie siły terroryzowały mieszkańców przez niemal cztery lata. Jeśli coś symbolizuje triumfalne przetrwanie miasta, to jest to wieczne piękno gór, które dziś łagodnie otulają miasto zamiast je miażdżyć w niebezpiecznym uścisku.

Jak tam dotrzeć

Łatwo i tanio. Loty w obie strony do Sarajewa kosztują tylko odrobinę więcej niż loty z przesiadkami. Biorąc pod uwagę, jak niedrogie jest to miasto, możesz bez obaw wydać dodatkowe 30 lub 40 EUR (w zależności od miejsca wylotu), aby skrócić czas lotu. Przy odrobinie szczęścia trafisz na okazję: bilety na najkrótszą trasę mogą okazać się najtańsze! 

Uwaga nr 1: jeśli Twoim priorytetem jest bogate nocne życie, wybierz inny cel podróży. Sarajewo nie zachwyci Cię w tym względzie.  Znajdziesz tam kilka dobrych barów i lokali z fajkami wodnymi, ale zamykają się dość wcześnie.

Uwaga nr 2: palenie w pomieszczeniach jest wciąż legalne w Bośni i Hercegowinie, z wyjątkiem restauracji (choć w niektórych lokalach zakaz jest ignorowany). Nie zdziw się zatem, jeśli ktoś przy sąsiednim stoliku nagle zapali papierosa. Możesz uprzejmie poprosić palacza o powstrzymanie się od palenia, ale nie rób z tego wielkiej afery.

Kiedy najlepiej odwiedzić Sarajewo

Sarajewo ma klimat kontynentalny, typowy dla Europy. Lata bywają gorące i deszczowe, a zimy zimne i śnieżne. Wszystko zależy zatem od Twoich preferencji pogodowych. Ja lubię późną wiosnę i wczesną jesień, kiedy słońce przeplata się z deszczem, a krajobraz zachwyca zielenią lub barwami jesieni. 

Gdzie nocować

W Sarajewie znajdziesz przyzwoite hostele za około 25 EUR za noc oraz niezłe hotele, a nawet apartamenty za dwu-lub trzykrotność tej kwoty (oczywiście są też droższe, jeśli chcesz zaszaleć). Bez trudu znajdziesz więc komfortowy nocleg, nie martwiąc się widmem przekroczenia budżetu. Pamiętaj, że poziom komfortu może tu być jednak niższy niż w innych europejskich stolicach. Przygotuj się na przytulne wnętrza, a nie efekt glamour.

Poruszanie się po mieście

Postaw na chodzenie, ponieważ Sarajewo to idealne miasto do spacerowania .  Jest tam wiele stref dla pieszych, a większość ciekawych miejsc w mieście jest łatwo dostępna pieszo. Jeśli chcesz dać nogom odpocząć, skorzystaj z tramwaju. Kocham ten środek transportu! Tramwaje są tanie – bilety są dostępne w każdym kiosku obok przystanku tramwajowego/trolejbusowego w cenie 1,60 BAM (około 0,80 EUR) lub u kierowcy za 1,80 BAM (około 0,90 EUR). Jeśli chcesz zaszaleć i wziąć taksówkę, upewnij się, że uzgodnisz cenę przed rozpoczęciem kursu. Sprawdź też, że licznik jest włączony (o ile w ogóle jest!).

Co warto zobaczyć

W Sarajewie nie brakuje atrakcji, a wiele z nich jest związanych z okropnymi wydarzeniami z lat 90. Zacznijmy od miejsc związanych z oblężeniem. Zachęcam każdego podróżującego do Sarajewa i urodzonego po wojnie w Bośni do poczytania o tej historii.

Tunel Nadziei był jedyną drogą ucieczki dla uwięzionych w mieście oraz sposobem na przemyt jedzenia i broni. Myślę, że dobrym pomysłem na zwiedzenie tego miejsca jest wykupienie wycieczki, ponieważ trudno tu dotrzeć komunikacją publiczną, a przewodnik mógł faktycznie go używać i będzie w stanie opowiedzieć o swoich przeżyciach z czasów wojny.  

Tunel Nadziei to stare podziemne przejście, które odegrało kluczową rolę podczas oblężenia Sarajewa © Getty Images

Wyjdź poza granice miasta wzdłuż ulicy Ferhadija, aby zobaczyć Wieczny Płomień przy pomniku Vječna Vatra upamiętniającym ofiary oblężenia. Kontynuuj spacer po Ferhadija do Veliki Park, gdzie zobaczysz kilka pomników. To również dobre miejsce, aby odpoczął od turystycznej atmosfery i spędzić trochę czasu z miejscowymi.

Sarajewskie róże to nie kwiaty. To czerwone plamy farby na ziemi, oznaczające miejsca, gdzie pociski wystrzelone z otaczających gór spadały i eksplodowały. Codziennie wystrzeliwano około 300 pocisków. Kratery, które po sobie zostawiały, przypominały róże, więc oznaczono je czerwoną farbą.  Możesz również natknąć się na fasady budynków z dziurami po kulach.

 Upiorna pamiątka świadcząca o oporze Sarajewa: pełna śladów po kulach ściana stanowi potężne świadectwo burzliwej przeszłości miasta podczas wojny w Bośni i Hercegowinie © Getty Images

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, co spotkało bośniackich muzułmanów w latach 90., odwiedź Muzeum Zbrodni Przeciwko Ludzkości i Ludobójstwa. Będzie to przerażające i poruszające przeżycie. 

Jeśli spędzasz w mieście więcej czasu niż tylko weekend i chcesz dowiedzieć się jeszcze więcej o historii kraju, udaj się na jednodniową wycieczkę do Srebrenicy, miejsca najgorszego masowego mordu w Europie od czasów II wojny światowej. W dniach 11-12 lipca 1995 r. ponad 8000 bośniackich muzułmanów – chłopców i mężczyzn – zostało tam zamordowanych przez siły serbsko-bośniackie. Dodatkowo z tego obszaru pozbyto się ponad 20 000 cywilów w ramach czystek etnicznych.  Jeśli nie masz czasu na podróż, zajrzyj do Gallery 11/07/95 w Sarajewie.

Ale historia Sarajewa to nie tylko ta tragedia. W mieście doszło do wydarzenia, które sprowokowało wybuch I wojny światowej, w której zginęło od 15 do 22 milionów żołnierzy i cywili. Do zdarzenia doszło na północnym końcu Mostu Łacińskiego. 28 czerwca 1914 roku bośniacki Serb o imieniu Gavrilo Princip zastrzelił arcyksięcia Austrii, Franciszka Ferdynanda . Zamach doprowadził do tzw. kryzysu lipcowego , który ostatecznie doprowadził do wybuchu I wojny światowej. Tablica na moście upamiętnia to wydarzenie.

Jeśli masz ochotę podziwiać panoramę okolicy, wjedź kolejką linową na wysokość ponad 1000 metrów na górę Trebevic. Przy okazji zobacz pokrytą graffiti trasę bobslejową używaną podczas Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1984 roku, a obecnie opuszczoną.

 Kolejka linowa w Sarajewie gładko sunie na górę Trebević, oferując oszałamiające panoramiczne widoki na miasto i okolicę © Getty Images

Podczas spaceru po mieście zwróć uwagę na zróżnicowaną architekturę odzwierciedlającą wiele kulturowych nurtów, z których Sarajewo czerpało przez wieki. Przechodząc obok okazałych jak torty ślubne austro-węgierskich pałaców i brzydkich prefabrykowanych bloków komunistycznych, zwróć uwagę na stojące ramię w ramię meczety z epoki osmańskiej, eleganckie synagogi oraz wielkie kościoły katolickie i prawosławne.

Meczet Gazi Husrev-beg to wspaniałe miejsce do odwiedzenia. Zbudowany w 1530 roku kompleks obejmował maktab i madrasę (islamską szkołę podstawową i średnią), bezistan (targowisko) i hammam (publiczne łaźnie). Był pierwszym na świecie zelektryfikowanym meczetem (w 1898 roku).

Synagoga Aszkenazyjska w Sarajewie została zaprojektowana przez znanego architekta Karlo Parzika i zbudowana w 1902 roku w stylu pseudo-mauretańskim. Ma piękne wnętrze z kolorowymi ścianami wyłożonymi płytkami i jest obecnie jedyną czynną synagogą w mieście.

 Synagoga Aszkenazyjska w Sarajewie, zbudowana w 1902 roku, jest uderzającym przykładem architektury neomauretańskiej i świadectwem bogatego żydowskiego dziedzictwa w mieście © Getty Images

Katedra Najświętszego Serca, zbudowana w stylu gotyckiego odrodzenia, została otwarta w 1889 roku. Zlokalizowana na Starym Mieście katedra została uszkodzona podczas oblężenia Sarajewa , ale ją odbudowano. Budynek jest często uważany za symbol miasta, a jego wieże w stylu romańskim widnieją na fladze i herbie Sarajewa.

Gdzie i co warto zjeść

Co:

Ćevapi lub ćevapčići to małe grillowane kiełbaski z mielonego mięsa, zazwyczaj podawane z płaskim chlebem zwany somun, cebulą i kremem mlecznym zwanym kajmakiem. Mogą być również podawane w picie zwanej lepinja, z surową cebulą i surówką z białej kapusty. Są hitami sarajewskiej kuchni, oferowanymi przez wiele restauracji. Wystarczy poszukać słowa Cevabdzinica w nazwie lokalu. 

 Talerz ćevapi, ulubionego jedzenia ulicznego w Sarajewie. Pozycja obowiązkowa dla każdego odwiedzającego © Getty Images

Burek to kolejne bardzo popularne danie w Sarajewie. Jest to placek z ciasta filo podawany z różnymi nadzieniami, takimi jak mięso, ser, szpinak czy ziemniaki.

Pita składa się z kruchego ciasta zawijanego wokół nadzienia z mięsa, sera lub szpinaku.

Begova čorba to tradycyjny gulasz z kurczaka, okry i warzyw.

Najsłynniejszym deserem w całym regionie jest baklawa: słodki, wielowarstwowy wypiek pochodzenia tureckiego, wypełniony orzechami i polany syropem cukrowym lub miodem. Również popularna jest tufahija, która jest przyrządzana z gotowanych jabłek nadziewanych orzechami włoskimi i udekorowanych bitą śmietaną. Pycha!

 Rozkoszuj się słodkimi deserami Sarajewa, zwłaszcza turecką baklawą z pistacjami © Getty Images

Gdzie:

Baščaršija miała się znaleźć w sekcji „Co warto zobaczyć” ponieważ musisz odwiedzić to leżące w centrum targowisko. Miejscowi i turyści odwiedzają targ, aby kupić praktycznie wszystko: w tym antyki, ręcznie wykonane naczynia miedziane, wyroby skórzane i odzież, a także wypić wspaniałą lokalną kawę w jednej z wielu kawiarni i zjeść lokalne specjały w niskich cenach w jednym z licznych lokali gastronomicznych.  To cudowne miejsce pełne wąskich uliczek, witryn, stolików na zewnątrz i stojaków uginających się pod ciężarem produktów.

Słynna fontanna Sebilj to drewniana struktura w stylu osmańskim na placu Baščaršija. Jest popularnym miejscem spotkań zarówno dla mieszkańców, jak i turystów © Getty Images

Rynek pochodzi z XVI wieku i jest – a przynajmniej powinien być – jednym z głównych źródeł lokalnej żywności, zwłaszcza jeśli masz ograniczony budżet. Tak, w Sarajewie są eleganckie restauracje, które są tańsze niż eleganckie restauracje w innych miastach i z pewnością Cię zachwycą, lecz jeśli chcesz zjeść typowe lokalne dania bez martwienia się o budżet, rynek ten to zdecydowanie lepsze miejsce. 

Jeśli chcesz zjeść niedrogie, sycące i smaczne jedzenie w Sarajewie, poszukaj aščinicy, co oznacza „jadłodajnię”. Możesz w nich liczyć na proste menu, które zazwyczaj składają się z bośniackich gulaszy i zup, jakie Bośniacy jedzą w domu.

 Jedzenie w Sarajewie to uczta dla zmysłów. Przygotuj się na tradycyjne bośniackie smaki i szczerą gościnność © Getty Images

Aščinica Hadžibajrić położona w samym sercu Baščaršiji jest jedną z najpopularniejszych restauracji w mieście i najstarszą jadłodajnią w Sarajewie. Ta sama rodzina prowadzi restaurację od 1860 roku, a tradycyjne przepisy przekazywane są z pokolenia na pokolenie. 

Na doskonałe Ćevapi udaj się do Cevabdzinicy Željo w Baščaršiji. Restauracja serwuje również pjeskavicę, czyli serbskie danie z mielonego mięsa (wieprzowego, wołowego lub jagnięcego), cebuli i przypraw, które formowane jest w kotlet, grillowane i podawane w bułce, podobnie jak hamburger. 

Aby skosztować pyszną baklawę, tufahiję lub hurmašice (ciastka nasączone syropem cukrowym!), odwiedź Kuca Sevdaha , urocze miejsce z stołami na wewnętrznym dziedzińcu i obrazami na ścianach.

Uwaga (znowu): przypominamy, że w Bośni i Hercegowinie palenie jest dozwolone w pomieszczeniach, a małe kawiarnie mogą być pełne dymu w godzinach szczytu.

Na szczęście w Baščaršiji jest tak dużo lokali, że bez trudu znajdziesz miejsce odpowiadające Twoim upodobaniom bez moich podpowiedzi. Powyższe zalecenia są podane na zasadzie „w razie W”.

Na koniec…

Wizyta w Sarajewie nie będzie podobna do innych podróży zagranicznych. Niedawna tragiczna historia będzie Ci towarzyszyć podczas spacerów po mieście, a jeśli dopisze Ci szczęście, porozmawiasz na ten temat z miejscowym. (Pamiętaj jednak, aby nie naciskać. To nadal delikatny temat). Nie nastawiaj się na clubbing ani duże, hałaśliwe, pijackie imprezy. Zamiast tego czeka Cię spotkanie z bałkańską kulturą w mieście, które stało się symbolem przetrwania i przede wszystkim tolerancji. 

Wojna w Bośni była przede wszystkim konfliktem etnicznym opartym na nienawiści religijnej i rasowej. Wizyta w Sarajewie przypomina, że mimo trudności oraz siły niewiedzy, nietolerancji i okrucieństwa, ludzie różnych ras, religii i punktów widzenia mogą naprawdę żyć ramię w ramię w pokoju, jeśli tylko mają taką wolę. Koniecznie pamiętajmy o tym w tych trudnych czasach.